Christelijke filosofie eet van twee walletjes: aan de ene kant wil ze echte wetenschap zijn, maar aan de andere kant wil ze ook ruimte voor geloof. Daarmee is er nog geen verschil met niet-christelijke filosofie: elke filosofie ondergaat de invloed van voorwetenschappelijke opvattingen. Deze invloed heeft de christelijke filosoof Herman Dooyeweerd blootgelegd in zijn zogenoemde transcendentale benadering. Voor Gerrit Glas is dat niet voldoende. Hij wil het werk van Dooyeweerd aanvullen met distinctief christelijke thema’s, zoals het kwaad, lijden, eindigheid, schuld, verzoening en heling.

Zo nu en dan wordt in ons land ‘ergens’ in een woning een lijk ontdekt van meerdere weken oud. Kijken Nederlanders wel naar elkaar om? Burgers worden geacht meer voor elkaar te gaan zorgen – maar kan onderlinge betrokkenheid eigenlijk wel­ worden ‘georganiseerd’? Waarom helpen buurtbewoners elkaar, of waarom juist niet? Lilian Linders deed er onderzoek naar en promoveerde onlangs op deze thematiek. Zij hield onder meer diepte-interviews met bewoners van ‘Drents Dorp’, een volksbuurt in Eindhoven waar relatief veel kwetsbare mensen wonen.

De Zuid-Afrikaans-Nederlandse dichteres Elisabeth Eybers (1915-2007) debuteerde in 1936 met de bundel Belydenis in die Skemering. In latere verzamelbundels van haar poëzie nam de dichteres slechts enkele gedichten uit haar eerste dichtbundel op. Tot de gedichten die wel genade vonden in haar ogen behoort het in Nederland alom bekende gedicht Maria. Een van de verdwenen gedichten is het gedicht Terug, met als ondertitel ‘(Geskrywe in Vader se Studeerkamer)’. Dat het geschrapt is, is jammer, omdat hierin het probleem van het eigenzinnige ik in verhouding tot het geloof van vader-dominee aan de orde komt.

Het is haast onbegrijpelijk, hoe actueel Goethes Faust eigenlijk is. Van alle drama’s die tot nu toe zijn geschreven, is het, zo zou ik willen stellen, het modernste. Het stelt namelijk een thema centraal, dat nog vóór alle andere themata de huidige tijd beheerst: de betovering die uitgaat van de economie.’’ Dit zegt Hans Christoph Binswanger naar aanleiding van zijn in 1985 verschenen boek Geld und Magie.

De technische mogelijkheden van nanotechnologie zijn zo ingrijpend, dat dit fundamentele vragen oproept naar Gods schepping of Gods bedoeling. Zo is in verschillende contexten de vraag te horen of we niet voor God spelen. Ik wil me buigen over de vraag wat er vanuit de theologie gezegd kan worden over die driehoek mens-natuur-techniek.

De apologetische waarde van Alvin Plantinga's Reformed Epistemology II [1]

Kunnen religieuze overtuigingen rationeel, redelijk, gerechtvaardigd of verantwoord zijn? In een vorig artikel heb ik geprobeerd te laten zien hoe Reformed Epistemology deze vraag bevestigend beantwoordt. Maar er is een andere belangrijke epistemologische vraag die aan de gelovige gesteld kan worden of die de gelovige zichzelf kan stellen: kunnen religieuze overtuigingen gevallen van kennis zijn? ‘Geloven is prima, als je maar niet denkt dat je ook werkelijk kennis van God kunt hebben. Daarvoor is geloven iets dat veel te subjectief is.’ Ik denk dat Alvin Plantinga ook hier een waardevol antwoord geeft.

Als theologiestudent met belangstelling voor filosofie heb ik me indertijd aangemeld bij de Vereniging voor Reformatorische Wijsbegeerte. Toen ik vervolgens begon aan mijn promotieonderzoek naar ‘de verhouding van methode en inhoud in de Godsleer’, hoopte ik te kunnen profiteren van de bezinning die in deze kringen geleverd wordt op de verhouding van geloof en denken en aanverwante onderwerpen. Mijn proefschrift bestrijkt drie grote stukken uit de geschiedenis van de gereformeerde theologie: gereformeerde scholastiek, Karl Barth, en de Utrechtse School. Gaandeweg bleek er steeds meer afstand te komen tussen enerzijds de benadering die ik ontwikkelde in interactie met de gereformeerde scholastiek en de Utrechtse School en anderzijds de discussies die ik volgde in Beweging en Philosophia Reformata. Dat bracht me ertoe om op een (onzalig) moment het lidmaatschap van de Vereniging op te zeggen.

De verkiezingen van 9 juni jl. werden vooraf­gegaan door een korte maar hevige campagnestrijd. Het belangrijkste onderwerp in de campagne was de economische crisis en in het verlengde daarvan de hypotheekrenteaftrek. Even leek het er daarmee op dat Geert Wilders met zijn islamisering wat uit beeld verdween. De uitslag van de verkiezingen leerde anders: naast het feit dat de vvd de grootste partij werd, was met name de groei van de pvv indrukwekkend. Daarnaast kreeg het cda een enorme klap en kromp zelfs de ChristenUnie. Daarmee werd definitief een punt gezet achter de periode van Balkenende iv met een opvallende christelijke invloed in het kabinet.

Denken over geluk is niet van vandaag of gisteren. Aristoteles en Seneca hadden het over eudaimonia, een woord dat vrijwel altijd wordt vertaald als geluk. Deze vertaling is echter misleidend. Bij geluk denken wij aan ‘je goed voelen’, aan ‘van het leven genieten’. Maar volgens Seneca kan een deugdzaam mens die gefolterd wordt heel goed eudaimon zijn. En dat kan omdat voor de filosofen uit de oudheid een gelukkig leven een goed-geleefd leven is. En je leven kan een goed-geleefd leven zijn, ook wanneer je ongewild in een martelkamer gefolterd wordt. Je leven kan dus gelukkig zijn wanneer je gemarteld wordt. Als ik het heb over ‘een gelukkig leven’, dan heb ik het, in aansluiting bij de antieke filosofen, over een goed-geleefd leven en niet, of niet noodzakelijkerwijs, over een leven dat gekenmerkt wordt door genieten.